Plankton is een verzamelnaam voor kleine organismen die in water leven en zich niet actief tegen de stroming in kunnen verplaatsen. Ze drijven of zweven mee met het water. Plankton kan microscopisch klein zijn, maar veel soorten zijn met het blote oog te zien. Ook grotere dieren zoals kwallen en ribkwallen maken deel uit van het plankton.
Plankton kan in verschillende hoofdgroepen worden ingedeeld:
- Fytoplankton – microscopisch kleine, fotosynthetiserende organismen zoals algen en blauwalgen. Zij kunnen energie halen uit zonlicht.
- Zoöplankton – kleine diertjes (zoals watervlooien, roeipootkreeften en larven van vissen of kreeftachtigen) die zich voeden met ander plankton of resten daarvan.
- Naast fytoplankton en zooplankton zijn veel planktonorganismen een beetje van allebei; zij kunnen, afhankelijk van de omstandigheden zelf energie halen uit zonlicht maar ook ander plankton eten. Dit noemen we mixoplankton.
Plankton is in vrijwel alle wateren aanwezig; in zeeën, meren, kanalen, rivieren, sloten en vijvers.
Rol van plankton in het voedselweb
Plankton vormt de basis van bijna alle aquatische voedselwebben. Het voedselweb begint bij fytoplankton. Zij zetten zonlicht om in voedingsstoffen via fotosynthese. Dit wordt gegeten door zoöplankton, dat op zijn beurt weer wordt gegeten door kleine vissen en allerlei bodemdieren, die op hun beurt weer worden gegeten door dieren als grotere vissen, zeevogels en zeezoogdieren. Omdat plankton aan de basis van het voedselweb staat, kunnen veranderingen in het plankton grote gevolgen hebben voor ecosystemen.
Het grootste deel van de zuurstof op aarde is geproduceerd door fytoplankton. Ongeveer de helft van de huidige zuurstofproductie op aarde komt van fytoplankton.
Plankton en waterkwaliteit
Menselijke activiteiten kunnen een grote impact hebben op het plankton. Als meststoffen, bestrijdingsmiddelen en andere stoffen in het water terecht komen kan dit gevolgen hebben voor het plankton. Ook is plankton vaak erg gevoelig voor veranderingen in factoren als watertemperatuur en zoutgehalte. Het meeste plankton kan zich snel vermenigvuldigen en dus snel reageren op veranderingen in hun omgeving. Hierdoor kan het monitoren van plankton inzicht geven in de waterkwaliteit en de gezondheid van een ecosysteem.
